ÖLÇEK:
Karadeniz’i bir A4 kâğıdı üzerinde nasıl gösterebilirsiniz? Karadeniz’i gerçek
büyüklüğüyle göstermeniz mümkün olabilir mi? Aynı büyüklükte kâğıdı
bulmanız mümkün olmadığı için Karadeniz’in şeklini küçültmeniz gerekir.
İşte bu küçültme oranına ölçek adı verilir.
Ölçek ile paydası arasında ter orantı vardır;
• Ölçeğin paydası büyüdükçe ölçek küçülür. Ölçek küçüldükçe haritanın
kapladığı gerçek alan artar, ayrıntı azalır.
• Ölçeğin paydası küçüldükçe ölçek büyür. Ölçek büyüdükçe haritanın
kapladığı gerçek alan küçülür, ayrıntı artar.
ölçekler ikiye ayrılır:
a. Kesir Ölçek:Gerçek uzunluklar ile harita üzerindeki uzunluklar arasındaki
oran kesirli rakamlarla ifade edilmişse bu tip ölçeklere Kesir Ölçek denir.
Örnek: 1: 1 000 000, 1 / 1 000 000 gibi,
Kesir ölçek bir parçanın kaç eşit parçada küçültüldüğünü ifade eder.
Kesir ölçekte pay daima sabit olup 1’dir. Değişken paydadır. Kesrin paydası
küçültme oranına eşittir. Pay harita üzerindeki uzunluğu, payda ise arazideki
uzunluğu ifade eder.Payın birimi ile paydanın birimi aynıdır.
b. Çizik Ölçek:Harita üzerindeki uzunlukların gerçekte ne kadar olduklarının
bir doğru üzerine işaretlenmesiyle oluşturulan ölçeklere Çizik Ölçek denir.
Çizik Ölçeklerde sıfırın solunda kalan kısım daha küçük uzunlukları ölçmek
için kullanılır.
Haritalar çeşitli yollarla (film, fotokopi vs.) büyütülüp küçültülürse ölçekleri de
değişir. Ancak bu haritalar üzerindeki kesir ölçek değişmez. Bundan dolayı
yanlış bilgi verir. Ancak çizik ölçeğin boyutu da haritanın büyültme ve
küçültme oranında değişeceğinden her zaman doğru bilgi verir.
ölçeklerine göre haritalar:
a) Büyük Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/200.000’den daha büyük olan
haritalardır.
Planlar: Ölçeği 1/20.000’den daha büyük haritalardır. En ayrıntılı haritalar
bunlardır. Şehir imar planları, mühendislik ve kadastro ve yol inşaatlarının
yapımında kullanılır.
Topografya Haritaları: 1/20.000 – 1/200.000 arasında ölçeğe sahip
haritalarıdır. Kara ve demir yollarının yapımı, tünel yapımı, ulaştırma ve
sulama işlerin planlanmasında
topografya haritalarından yararlanılır. Savaş sırasında da topografya
haritalarının büyük önemi vardır.
Büyük ölçekli haritaların özellikleri:
• Ölçeğin paydası küçüktür,
• Dar alanları gösterir,
• Ayrıntı fazladır,
• Küçültme oranı azdır,
• İzohipsler arasındaki yükselti farkı azdır,
• Bozulma oranı azdır.
b. Orta Ölçekli Haritalar: Ölçekleri 1/200.000-1/500.000 arasındaki
haritalardır.
c. Küçük Ölçekli Haritalar:Ölçekleri 1/500.000 den daha küçük olan
haritalardır. Daha çok atlas haritalarında kullanılır. Dünya, kıtalar veya
ülkelerin tamamı ya da bir bölümünü gösteren haritalardır.
Küçük ölçekli haritaların özellikleri:
• Ölçeğin paydası büyüktür,
• Geniş alanları gösterir,
• Ayrıntı azdır,
• Küçültme oranı fazladır,
• İzohipsler arasındaki yükselti farkı fazladır,
• Bozulma oranı fazladır.
NOT:Bu iki haritada dikkat edilmesi gereken husus rakamlara aldanmamaktır.Ölçeğin
paydası ne kadar büyük bir rakamsa o harita küçük ölçeklidir .Payda daki rakam ne
kadar küçükse o harita o kadar büyük ölçekli haritadır.
Kaynak:www.cografyalise.blogcu.com